- hoofdartikel -

MUZIEK

Muziek verdwijnt vaak naar een hoekje van het lesrooster. Onterecht, vindt vakleerkracht Vincent Lamers.

‘Dit jaar geef ik voor het eerst les aan de onderbouwleerlingen van juf Celina en om hun niveau te kunnen inschatten, begin ik met een eenvoudig liedje: Elena tomba un bonbon, bomba tomba Elena. Ik zing het een paar keer voor. Hebben de leerlingen een meisjesnaam herkend? En hebben ze gehoord wat Elena gegeten heeft? Ze zingen eerst ‘Elena’ met me mee, en later ook ‘bonbon’. Nog maar een paar woorden, en ze hebben het hele lied onder de knie. Ik geef de kinderen in deze les geen houvast aan geschreven woorden, plaatjes of lmbeelden, maar leer het ze helemaal op het gehoor aan. Dat lijkt ingewikkeld – een Spaanse tekst voor zo’n jonge groep ­ maar door goed te luisteren onderscheiden ze de klanken van de woorden en ontrafelen ze de tekst. Zo train ik in mijn muziekles de luistervaardigheden die ze nodig hebben om straks te leren lezen.

Twee maanden later presenteer ik op het leraren­ congres in Den Bosch een model dat de verbanden tussen muziek en taal laat zien. Een deelnemer komt na a oop naar me toe en zegt enthousiast: ‘Nu heb ik echt iets in handen waarmee ik mijn directeur kan laten zien waarom muziek zo belangrijk is!’

Met goed muziekonderwijs kun je andere school­ vakken een dienst bewijzen. Maar afb muziek hfd 2kennelijk is het nog steeds nodig om het belang van muziek te beargumenteren. Anders dan bij rekenen en taal staat muziekonderwijs steeds ter discussie. Onder tijdsdruk verdwijnt muziek van de vaste plaats op het rooster al snel naar een sporadisch verloren kwartiertje. Je moet blijkbaar met stevige argumenten komen om muziek­ onderwijs de plaats te geven die het verdient.

Onderwijs door muziek

Die argumenten hebben vaak weinig met muziek te maken. Muziek is goed voor de taalvaardigheid en daarom zo belangrijk. Muziek zorgt voor een beter ruimtelijk inzicht. Het IQ gaat omhoog, en je bereikt er allerlei sociaal­emotionele doelen mee. En muziek is ontzettend goed voor de ontwikkeling van het brein – allerlei onderzoek toont dat aan. Dat is nog lang niet alles: muziekonderwijs stimuleert ook schoolse vaardigheden die belangrijk zijn voor anderen vakken: goed leren luisteren, doorzetten, en je geheugen trainen. Om nog maar te zwijgen over samenwerken, communiceren, probleemoplossend vermogen, sociale vaardigheden en de ontwikkeling van creativiteit (de oplettende lezer herkent hier de 21e­ eeuwse vaardigheden). Allemaal zaken die je met muziekonderwijs kunt stimuleren. Muziek als motor van onze kenniseconomie dus!

Onderwijs in muziek

Binnen de (wetenschappelijke) discussie over het muziekonderwijs gaan er intussen heel wat stemmen op die zeggen dat muziek op zichzelf al zo’n belang­ rijke plaats in onze maatschappij inneemt dat het alleen al daarom van belang is er in het onderwijs veel aandacht aan te besteden. Muziek is een universele taal die verschillende culturen in heden en verleden onderscheidt én verbindt. Daarin doet het vak niet onder voor allerlei ‘kernvakken’ en verdient het dus net zo goed een centrale plek op het lesrooster.

Vanuit die eigen intrinsieke waarde kun je het muziek­ onderwijs meer richten op het kennismaken met verschillende muziekstijlen – van klassiek tot pop, en van westers tot wereldmuziek ­ en het aanleren van muzikale vaardigheden. Denk aan zingen, een instrument bespelen, uitvoeren van bestaand werk en het lezen en schrijven van notenschrift. Leerlingen leren daarmee hoe ze zich kunnen verhouden tot de kunstvorm die muziek is.afb muziek hfd 1

Onderwijs over muziek

Dan is er nog een derde geluid: muziekonderwijs zou zich niet moeten richten op de kunst, maar juist op de manier waarop mensen er tegenwoordig mee omgaan. Uit onderzoek blijkt dat meer dan 90 procent van de mensen muziek in het persoonlijke leven belangrijk vinden. We luisteren naar muziek tijdens het werk, sporten, huiswerk maken of koken, en we bezoeken concerten en festivals. Deze muziek kiezen we zelf, uit het overal aanwezig aanbod. Met deze keuzes vormen we onze muzikale identiteit, smeden we banden met mensen met vergelijkbare muzikale identiteiten en zetten we ons soms zelfs af tegen groepen met andere muzikale voorkeuren.

Volgens de aanhangers van het zogenaamde ideo­ culturele muziekonderwijs zouden muzieklessen zich veel meer op deze sociale en maatschappelijke functie moeten richten, en niet alleen op muziek als kunst­ vorm. In de onderbouw van de basisschool zouden we een ‘humuslaag’ van vaardigheden moeten aanbieden op basis waarvan leerlingen in de bovenbouw hun eigen muzikale identiteit kunnen ontdekken.

Keuzes

Op welke manier je als school je muziekonderwijs inricht staat vrij, zolang je de kerndoelen maar behaalt. Onderwijs dóór muziek, ín muziek of óver muziek – het kan allemaal en is een kwestie van kiezen. De ene keus hoeft de andere natuurlijk niet helemaal uit te sluiten. Een muziekles die taalvaardig­heid stimuleert gaat ook over het aanleren van een liedje. En om hun eigen muzikale identiteit te kunnen bepalen, zullen leerlingen ook muzikale vaardigheden moeten ontwikkelen om de verschillende stijlen op waarde te kunnen schatten.

Maar voordat je verzandt in een poldermodel dat alle doelen wil combineren, is het goed om stil te staan bij de vraag waar je met je muziekonderwijs naartoe wilt. Dat helpt om de vaak beperkte tijd zo zinvol en doelgericht mogelijk te besteden. Nu is stilstaan bij muziekonderwijs een luxe die weinig scholen zich permitteren. Daarom is het mooi dat Jet, Joop en Máxima ons te hulp komen.

Jet, Joop en Máxima

In het platform Méér muziek in de klas werken verschillende partijen samen om goed muziekonder­wijs mogelijk te maken. Minister Bussemaker en een groep vermogende particulieren – waaronder Joop van den Ende – hebben daarvoor geld bijeen gebracht. Koningin Máxima is het boegbeeld van het platform. Een belangrijk eerste wapenfeit is de subsidieregeling Impuls Muziekonderwijs waar basisscholen een beroep op kunnen doen als zij meer en beter muziek­ onderwijs willen realiseren.

Wat er nodig is voor beter muziekonderwijs mogen de aanvragers grotendeels zelf bepalen, maar de subsidie­ regeling geeft een flinke voorzet. Om te beginnen met een door SLO uitgewerkt leerplankader dat uitgaat van een theoretisch model gericht op het creatieve proces. En door in te zetten op deskundigheidsbevordering van ‘de mensen voor de klas’. Dat zijn dus niet alleen de groepsleerkrachten – die overigens grif toegeven dat ze écht niet kunnen zingen, en hun pabo­blokfluit allang aan de wilgen hebben gehangen – maar ook de muziekdocenten die via een culturele instelling lessen komen verzorgen. Door de expertise van die twee professionals te combineren, is de gedachte, wint de school aan onderwijskwaliteit. Co-­teaching dus; een win­win aanpak die echter wel de nodige tijdsinveste­ring vraagt om samen lessen voor te bereiden en te evalueren. Daar wringt de schoen natuurlijk.

Een kwestie van tijd

Hoe pak ik dat aan in mijn eigen onderwijspraktijk? Ik werk nu precies twaalf en een half jaar als vakleerkracht op dezelfde school. Ik ken de leerkrachten en leerlingen daardoor goed, en het samenwerken met de collega’s gaat inmiddels vanzelf. Dat zorgt er ook voor dat mijn muzieklessen een meerwaarde krijgen.

Ze sluiten aan bij wat er in de groepen gebeurt. Muziekonderwijs staat daardoor niet op zichzelf. Dat is echter wel een groeiproces geweest. In mijn beginjaren gaf ik toch vooral les op mijn eigen muziekeilandje. Je hebt vertrouwen nodig om van dat eilandje af te komen, en dat kost even tijd. Daarom denk ik dat het vooral de kunst is om duurzame relaties tussen muziekdocenten en groepsleerkrachten op te bouwen. Niet meteen met hooggespannen doelstellingen van start gaan, maar eerst de tijd nemen om elkaar te leren kennen, en samen een stevige boom op te zetten over onderwijs dóór, ín of óver muziek. Als het Jet en Joop werkelijk ernst is met het muziek­ onderwijs, dan gunnen ze ons die tijd. En Máxima, kom dan over een paar jaar eens langs om te kijken wat er mogelijk is!’afb muziek hfd 3

 

Tekst: Vincent Lamers
Illustraties: Mireille Schaap

 

lesidee

MUZIEK

voor de hele school







thema

MUZIEK

deel deze pagina