- hoofdartikel -

2032

Marcel van Herpen stond aan de wieg van het ervaringsgericht onderwijs. De school waar hij in 1990 als leerkracht startte, was de eerste E.G.O.-school van Nederland. Intussen is Van Herpen een bekende schrijver, veelgevraagd spreker en hartstochtelijke promotor van de zoektocht naar de kern van het onderwijs: de interactie tussen leraar en leerling. Wat vindt hij van de discussie over het toekomstgerichte curriculum?

Kunstmatig

‘Het is goed om je als samenleving te bezinnen op de veranderingen in de wereld, en hoe het leven zich voltrekt. Dat geeft je een beeld van wat er in het onderwijs nodig is. Maar in de kern blijft het leven onvoorspelbaar, en kun je dus ook niet voorspellen hoe de wereld er in de toekomst uit zal zien. De discussie over 2032 suggereert dat die toekomst wél te voorspellen is: we inventariseren, analyseren, en stellen vervolgens een nieuw toekomstbestendig programma vast. We maken nieuwe lijstjes van criteria en competenties die kinderen moeten ontwikkelen, zonder ons te realiseren dat dat toekomstbeeld gebouwd is op aannames.’

Krampachtigafb 2032 1

‘Het onderwijs in rekenen en taal is in de kern niet wezenlijk anders dan 100 jaar geleden. Die vakken hebben een lange traditie. De vorderingen van de kinderen zijn goed toetsbaar, en dat maakt het mogelijk om allerhande rankings te maken: je kunt de voortgang van leerlingen, de resultaten van scholen en zelfs van landen met elkaar vergelijken. Dat levert harde getallen op en dat is voor beleidmakers natuurlijk prettig. Je ziet het aan de uitspraken van Bussemaker: kinderen moeten nóg slimmer worden. Zo wordt het meten – onterecht – algauw een doel op zich.’

Onvolledig

‘Een mens bestaat uit hoofd, hart en handen; cognitie, emotie en gevoel. Daarbij hoort ook dat je je als mens moet leren open te stellen voor een wereld die niet vertrouwd is. Dit is in essentie wat de kunstvakken doen. Maar die zachtere domeinen blijven onderbelicht. Er is een geweldig gebrek aan een goede invulling van het totale ‘mensworden’. Een goede leraar kent zijn leerlingen, kan ze als het ware ‘lezen’ en ze zo begeleiden dat ze zich op hun eigen manier leren uitdrukken. Die expressieve uitingen moet je vervolgens niet willen beoordelen; het is een manier om indrukken te verwerken en een ervaring af te maken. Als dat lukt, dan vallen dingen op hun plaats.’

Onrendabel

‘Het onderwijsbeleid richt zich niet op het mensworden, maar op het bevorderen van cognitie en het reguleren van het gedrag van kinderen. Die beide zaken zijn te trainen, en daarin gaat veel onderwijstijd zitten. Maar het is een investering met een laag rendement. Zolang het een externe prikkel blijft, zal het aangeleerde nauwelijks beklijven. Bovendien zie je dat onderwijstijd niet efficiënt wordt gebruikt. Doordat we nog steeds uitgaan van homogene strategieën, waarbij alle kinderen op hetzelfde moment hetzelfde moeten leren, gaat veel tijd verloren en zitten kinderen een groot deel van de lestijd te wachten – op de leraar, op elkaar, en op het vervolg van de les. Je kunt dus nauwelijks beweren dat er op school te weinig tijd is voor cultuur, natuur of sport. Integendeel: een leraar heeft ontzettend veel uren met zijn leerlingen. Alleen moeten ze beter besteed worden.’

Achterhaald

‘In de discussie over het curriculum van de toekomst gaat het vaak over de 21ste eeuwse vaardigheden alsof het geheel nieuwe inzichten zijn. Dat is niet zo; de meeste van die vaardigheden zijn universeel, en van alle tijden. Met uitzondering van ICT-vaardigheden; die zijn nieuw en daarin is nog een slag te slaan. ICT heeft het mogelijk gemaakt dat er voortdurend prikkels op kinderen afkomen. Kinderen herkennen niet onmiddellijk dat die beelden en boodschappen gemanipuleerd zijn. Dat moeten ze leren begrijpen en het onderwijs moet ze daarbij helpen. Daar ligt een belangrijke rol voor de kunstvakken; zij bieden het beste voorbeeld van gemanipuleerde boodschappen en kunnen kinderen laten inzien hoe dit in zijn werk gaat en hoe je daar als consument mee om kunt gaan.’

Onderschat

‘Een goede leerkracht zoekt met zijn leerlingen naar de talen waarin een kind zich kan uitdrukken. Hij kan zijn leerlingen niet allen ‘lezen’, maar kan ook met ze ‘schrijven’. Hij is regisseur van dat proces, dirigent van het samenspel tussen de leerlingen, en coach van elk individueel kind. Daaraan zie je al: het is niet voor iedereen weggelegd om een leraar te zijn. Dat wordt nog weleens onderschat. Het uitgangspunt blijft dat het kind laat zien wat het kan, maar daartoe wordt uitgedaagd door de leraar. Zo wordt het een spel van actie en reactie waarin leraar en leerling elk een rol spelen.’

Onderschat (2)

‘Er is nog een type leerkracht: eentje die niet perse uitblinkt in pedagogische kwaliteiten, maar wel in alles zijn vak representeert. De spreekwoordelijke vakidioot die kinderen kan introduceren in nieuwe werelden. Je denkt dan al snel aan die bevlogen geschiedenisleraar die zo mooi kon vertellen. Maar ook in het basisonderwijs kom je ze tegen; leraren of vakdocenten die hun passie weten over te brengen op kinderen. Waar leraren kunstenaars zijn en onderwijs een kunst is. Het is cruciaal dat kinderen zo worden ingewijd in onbekende werelden.’

Pleidooi voor speeltijd

‘We weten uit ervaring dat zelfbewuste, creatieve, gemotiveerde en verantwoordelijke mensen zich beter redden in de wereld. Het onderwijs is de plek waar we zulke mensen helpen vormen. Kinderen ontwikkelen zich beter als ze gezien en begrepen worden. We hebben geen nieuw curriculum nodig, maar speeltijd waarin de leraar de middelen aanreikt die een kind nodig heeft om zich uit te drukken. En kunst is daar een vanzelfsprekend onderdeel van.’

 

Meer over het werk van Marcel van Herpen vind je op www.marcelvanherpen.nl. Columns, verhalen, lms en e-colleges over onderwijs en de cruciale rol van de leerkracht.

 

Interview: Vibeke Roeper
Illustraties: Mireille Schaap 

lesidee

creatief schrijven

voor de hele school







thema

2032

deel deze pagina