- de les -

Kijken met je oren

Voor: De hele school
Door: Jolanda Konings

Een associatieve luisteropdracht

Deze les gaat over onbevooroordeeld en open luisteren naar muziek. Wat horen de leerlingen en welke associaties hebben zij hierbij? Door de onderlinge verschillen tussen wat de leerlingen in de muziek horen te benadrukken, werken we aan respect voor elkaar en aan waardering voor verschillende manieren van denken.

In deze les staat het muziekstuk Schilderijen van een tentoonstelling van Moessorgski centraal. Het muziekstuk bestaat uit 16 delen. Moessorgski heeft zeven schilderijen verklankt. Tussen deze stukken door klinkt er de Promenade, die de wandeling van het ene naar het andere schilderij voorstelt. Meer achtergrondinformatie is eenvoudig op internet te vinden.

****

VOORBEREIDING 

Luisteropdracht

We luisteren in de klas naar korte stukjes. Bij muziek beluisteren hoort een luisteropdracht. Deze luisteropdracht ofwel luistervraag stuurt het luisteren. Daarom stelt de leerkracht de luisteropdracht altijd voordat de muziek aangezet wordt.

Associatief

Je kunt op verschillende manieren naar muziek luisteren. Dit kan analytisch zijn (je luistert naar hoe de muziek in elkaar zit en stelt vragen als: Beginnen de trompetten of de violen? Speelt de bas een trappetje van laag naar hoog of andersom? Hoor je een vierkwartsmaat of driekwartsmaat? e.d.)

De manier van luisteren in deze les Kijken met je oren heet associatief luisteren. Bij associatief luisteren zetten we onze fantasie in. De luisteropdracht zorgt er voor dat het voorstellingsvermogen wordt gestimuleerd.  Bij associatief luisteren is er geen fout of goed antwoord. Het gaat er juist om dat je je fantasie de vrije loop mag laten. En het laat zien dat iedereen anders is.

Basisregels

Bij het luisteren zijn er een paar basisregels want de activiteit staat of valt bij concentratie:

  • Als de muziek klinkt is het helemaal stil (dus niet overleggen met elkaar)
  • Geen vingers (je bewaart je antwoord even voor jezelf)
  • Pas als de muziek klaar is, is het tijd om samen te kijken wat iedereen gehoord heeft.

In deze les combineren we beeld met muziek. Ga naar De Schilderijententoonstelling van Moessorgski  (componist: Modest Moessorgski, met een bewerking voor orkest van Maurice Ravel)

Leerdoelen:

  • wederzijds respect en waarderen van verschillen tussen mensen.
  • nieuwe muziek leren kennen zonder waardeoordeel.
  • gericht luisteren naar muziek
  • fantasie en verbeeldend vermogen ontwikkelen

 

****

ASSOCIATIEVE LUISTERLESSEN

VOOR DE ONDERBOUW

 

Het kasteel

Beeld op digibord Open bovenstaande link en zet op pauze bij 5:06, het kasteel uit de Schilderijententoonstelling van Moessorgski. Toon daarnaast een plaatje van een willekeurig kasteel.

Luistervraag:  Welk kasteel vind jij het best bij de muziek passen en waaraan hoor je dat?

Luisterfragment: Laat nu het fragment horen (tip: open de link twee keer. Eén maal voor de afbeelding en één maal voor de muziek): deel 4 van de Schilderijententoonstelling getiteld Il vecchio castello  (het oude kasteel), vanaf 5:06 tot 6:16. Draai de muziek langzaam zachter tot 0.

Reflectie: Inventariseer wat de kinderen voor antwoord bedacht hebben. Waaraan horen ze dit? Dit verwoorden is moeilijk! Benadruk dat elk antwoord goed is en dat we allemaal onze eigen fantasie hebben.

 

De ossenkar

Beeld op digibord Zet het beeld nu stil op 11:21, de afbeelding van de ossenkar van de Schilderijententoonstelling van Moessorgski. Open hiernaast een plaatje van een langzaam lopend dier (ezeltje bepakt met bagage of schildpad, slak)

Luistervraag:  Welk dier vind jij het best bij de muziek horen en waaraan hoor je dat?

Luisterfragment: Deel 7 van de Schilderijententoonstelling getiteld Bydlo. Vanaf 11:20  tot 12:36  Draai de muziek langzaam zachter tot 0.

Reflectie: Inventariseer wat de kinderen voor antwoord bedacht hebben en beweeg hen om onder woorden te brengen waarom. Benadruk de verschillen tussen de kinderen.

****

ASSOCIATIEVE LUISTERLESSEN

VOOR DE BOVENBOUW

 

De stadspoort

Beeld op digibord: Open bovenstaande link en zet op pauze bij 27:09, de stadpoort van Kiev van de Schilderijententoonstelling van Moessorgski.

Luistervraag: Welk muziekstukje vind jij het beste passen bij dit schilderij en waaraan hoor je dat?

Luisterfragment: Deel 1 van de Schilderijententoonstelling getiteld La promenade. Vanaf begin tot 1:02. Draai de muziek dan langzaam zachter tot 0.

Deel 16 van de Schilderijententoonstelling getiteld La grande porte de Kiev. Vanaf 27:09 tot 28:30. Draai de muziek langzaam zachter tot 0.

Reflectie: Dit schilderij is een ontwerp voor de grote stadspoort van Kiev. De poort is nooit echt gebouwd. Misschien zagen de kinderen iets heel anders in deze afbeelding? Inventariseer wie het eerste fragment en wie het tweede fragment bij de poort vond passen. Stimuleer het onder woorden te brengen van het waarom van hun antwoord. Benadruk de verschillen tussen de kinderen.

 

Arm of rijk

Beeld op digibord:  Geen (bord staat uit)

Luistervraag:  Je hoort in dit muziekfragment een gesprek tussen een rijke en een arme man. Je hoort zo dadelijk twee verschillende stukjes. De vraag is: welk stukje past bij de rijke man en welk stukje bij de arme man? En waaraan hoor je dat?

Luisterfragment: Laat nu het fragment horen: deel 10 van de Schilderijententoonstelling getiteld Samuel  Goldberg en Schuyle, vanaf 15:59 tot 17:11. De overgang naar de andere man ligt bij 16:43 (je kunt hier je hand opsteken om de overgang te laten zien aan de klas)

Reflectie: Peil in de klas wie vond dat het eerste stukje de rijke verbeeldde en wie vond dat het eerste stukje de arme verbeeldde. De meningen zijn waarschijnlijk verdeeld. Laat enkele kinderen verwoorden waarom ze hun antwoord hadden bedacht.

 

Zelf ontwerpen: Kijken met de oren

Als leerkracht kun je zelf soortgelijke lessen ontwerpen. Kies een muziekfragment uit de klassieke muziek (alleen orkest! Zang leidt sterk af). Kies twee afbeeldingen die enigszins bij elkaar liggen van bijvoorbeeld bijzondere gebouwen, dieren, weersgesteldheden, natuurafbeeldingen zoals gebergte of rivieren. Neem (nog) geen abstracte schilderijen. De luistervraag is steeds: welke van de twee afbeeldingen past volgens jou het best bij het muziekfragment. Of: welk van de twee muziekfragmenten past het best bij het plaatje.

 

- downloads -
deel deze pagina